Häzirki wagtda jübimizdäki kiçijik enjamyň takyk ýerimizi Eartheriň islendik ýerinde kesgitläp biljekdigini kabul edýäris. Globalöne Global ingerleşiş Ulgamy (GPS) sowuk uruş we kosmos ýaryşynyň dartgynlylygy sebäpli dörän onýyllyklar boldy.
Sputnik ylhamy
1957-nji ýylda Sowet Soýuzy ilkinji emeli hemra Sputnik-i uçurdy. Sputnik-i yzarlaýan amerikan alymlary gyzykly bir zada göz ýetirdiler: Doppler täsiri sebäpli, emeli hemranyň radio signallarynyň ýygylygy ýakynlaşdygyça, soňam uzaklaşdygyça üýtgedi. Eartherdäki takyk ýerini bilseler, emeli hemranyň orbitasyny karta edip biljekdigine düşündiler. Has möhümi, emeli hemranyň takyk orbitasyny bilseler, onerdäki takyk ýerini bilip bilerdiler.
Harby taslama
1960-70-nji ýyllaryň dowamynda ABŞ-nyň Goranmak ministrligi bu düşünjäni ilkibaşda Navstar GPS diýlip atlandyrylýan berk ulgama öwürdi. Ol harbylara raketalary takyk nyşana almak, goşun hereketlerini utgaşdyrmak we gämilere we uçarlara ugrukdyrmak üçin döredildi. Ilkinji işleýän GPS hemrasy 1978-nji ýylda uçuryldy.
Raýat elýeterliligi we "Saýlawly elýeterlilik"
1983-nji ýylda nawigasiýa säwligi sebäpli Koreýanyň Howa Lines ýolagçy uçary Sowet howa giňişligine tötänleýin azaşandan soň atyldy. Muňa jogap edip, prezident Ronald Reagan geljekdäki betbagtçylyklaryň öňüni almak üçin GPS-i raýatlaryň ulanmagy üçin elýeterli etmegi buýurdy.
Şeýle-de bolsa, harbylar "Saýlaw mümkinçiligi" diýlip atlandyrylýan programmada raýat signalyny bilkastlaýyn peseldip, raýat GPS-ni takmynan 100 metre çenli nädogry etdi. 2000-nji ýyla çenli Prezident Bill Klinton harbylara “GPS” -ni 10 esse takyklaşdyrýan “Saýlawly elýeterliligi” öçürmegi buýurdy.
Häzirki zaman döwri
Saýlanan elýeterliligiň aýrylmagy tehnologiki öwrülişik döretdi. Awtoulag nawigasiýa ulgamlaryny, ýerleşiş esasly smartfon programmalaryny, Uber ýaly gezelenç hyzmatlaryny we häzirki wagtda LocalAtual ýaly web sahypalarynda ulanýan ýerleşiş gurallarymyzy döretmäge mümkinçilik berdi.